//¿É NECESARIO UN SISTEMA EDUCATIVO? – Miguel Alonso Davila

¿É NECESARIO UN SISTEMA EDUCATIVO? 

-Miguel Alonso Davila-   

  Cada certo tempo, con motivo da implantación dun novo plan de estudos, asistimos a discusións e controversias en torno ao sistema educativo nas que podemos atopar todo tipo de posturas e argumentos: temos un sistema educativo creado para satisfacer as demandas da revolución industrial que agora está obsoleto por atoparnos noutro sistema produtivo; deberíase potenciar máis a creatividade e non tanto a memorización; deberiamos ensinar a aprender, deixando en segundo plano o contido das materias; etc. Pero, independentemente de cal sexa o sistema sinalado como correcto, do que nunca hai dúbidas é que ten que haber un. Incluso os que avogan por un sistema menos convencional, para escapar dunha educación cuxo único fin, segundo eles, é lavar o cerebro ás persoas para crear súbditos dóciles, propoñen tamén un sistema educativo. Todos eles, sexa cal for a súa ideoloxía ou a súa orientación política, cren que debe existir un sistema educativo. E por suposto, o mellor, o que emendará todos os males, é o seu.

  Pero, ¿por que ten que haber un sistema educativo? ¿Por que ha de estar a educación regulada e centralizada? ¿Quen debe regular e determinar o contido da educación? ¿Por que teñen que estudar todos o mesmo?

  Un dos argumentos que se utilizan para xustificar a existencia do sistema educativo, é a afirmación de que este resulta imprescindible para eliminar a brecha que separa a ricos e a pobres. Dise que, normalmente, só os ricos poden estudar, e, así, só eles poden acceder aos postos de goberno desde os cales lexislarán ao seu favor. Á súa vez, os pobres, ao non poder estudar, están condenados a postos de traballo mal remunerados, de modo que o statu quo perpetúase. É dicir, crese que o sistema educativo contribuiría a eliminar a desigualdade e a que todos teñamos igualdade de oportunidades.

  Pero o certo, é que resulta imposible conseguir esa igualdade, posto que non estamos todos igualmente capacitados, non somos todos igual de intelixentes, áxiles, fortes ou guapos e, por tanto, non imos ter as mesmas oportunidades (unha persoa moi guapa terá máis oportunidades para traballar de modelo que una que non o é), a non ser que queiramos afear ao guapo e poñerlle un cepo ao áxil para igualarnos a todos. Hai que ter en conta, ademais, a influencia do entorno: non terá as mesmas oportunidades para vivir do ciclismo unha persoa que naza en España que outra que naza en Siberia, ou de aprender artes marciais un chinés que un sevillano. Se me gusta o debuxo e quero facer diso a miña profesión, resultarame máis sinxelo se teño a sorte de que haxa na miña rúa unha tenda de cómics cuxo dono me orienta e ensína, que se nazo noutra rúa onde non a hai. Se teño a sorte de coñecer a un bo profesor terei máis oportunidades de aprender. Deste xeito, para alcanzar a igualdade, ademais de tentar facernos iguais a todos, habería que facer que o mundo fose igual en todas partes. E isto non se pode conseguir.

  Esta inerradicable desigualdade non ten por que ser negativa. Un debería aceptar as condicións nas que naceu e tentar alcanzar os seus obxectivos (en lugar de queixarse por ter nacido feo, por exemplo). Non escollemos onde empezamos pero si onde queremos acabar. Podemos alcanzar os nosos obxectivos co noso esforzo e o noso traballo, pero non sería lícito querer alcanzalo co esforzo dos demais, esixindo que o goberno lles quite aos demais o diñeiro que eu necesito para alcanzar os meus obxectivos. Nese caso, o custo asúmeo o resto da xente mentres os beneficios repercútenme unicamente a min.

  Quizá o que o sistema educativo pretende conseguir é unha igualdade de oportunidades, no sentido de que todos partamos co mesmo coñecemento. Pero, neste caso, habería que realizar dúas preguntas: primeiro, ¿que coñecemento é ese?, e, segundo, ¿por que temos que posuír todos o mesmo coñecemento?

  En canto á primeira pregunta, considero que o ensino obrigatorio tende a transmitir poucos coñecementos, xa que as clases están orientadas á consecución dun único fin, aprobar os exames. Para iso procédese á memorización duns datos concretos, que se adoitan esquecer cedo. Memorizar información non ten porqué constituír coñecemento. Por exemplo, memorizar un poema en inglés sobre o amor sen dominar ese idioma nin estar namorado, é adquirir datos, non coñecemento. É equivalente a aprenderse o listín telefónico. En realidade, é iso o que facemos no colexio: memorizar unha serie de datos que non sabemos moi ben de onde proceden nin para que serven. Pero se nos fixamos con atención, hai unha serie de ideas que case todo o mundo aprende ben: a necesidade do Estado, a benevolencia da democracia, etc. Non hai case ninguén que fose á escola que dubide destas ideas. Así pois, discursos oficiais aparte, iso é o que consegue o sistema educativo na práctica. Non vexo que vantaxe podemos obter por ter todos ese “coñecemento”.

  En canto á segunda pregunta, aínda que o que haxa que estudar non fose determinado polo goberno (que sempre terá uns incentivos moi fortes para establecer que o que han de aprender os nenos sexa algo que lle beneficie) senón por un grupo de persoas totalmente desinteresadas, ¿como establecer o que ten que estudar todo o mundo se non sabemos os fins concretos que anhela cada persoa? ¿De que lle vale o álxebra a unha persoa que quere ser oleiro ou deseñador de moda? Obviamente, non lle vén mal saber dese tema, pero tampouco lle viría mal saber de botánica, danza, literatura, cinema, soldadura, papiroflexia, etc. ¿Como escoller? Ou nos fixamos nos fins que quere alcanzar unha persoa concreta ou a lista de coñecementos será totalmente arbitraria. Pódese obxectar que, no caso da educación primaria, os nenos aínda non teñen uns obxectivos establecidos, pero si os terán os pais. Estes, desexarán que os seus fillos sexan instruídos nunhas materias concretas.

  Saber ler, escribir e algo de aritmética sempre nos resultará útil pero, ¿fan falta oito anos no colexio?, ¿non poderiamos aprendelo en casa ou cun profesor pago por aqueles que así o desexen? Desta maneira, á parte de tratarse dunha acción voluntaria, aos nenos ensinaráselles o que os pais crean oportuno.

  É común tamén eloxiar o labor de socialización da escola. Entendo entón que, ata que apareceu o sistema educativo obrigatorio, a xente estaba sen socializar. É de supoñer que o costume de dar os bos días ocorréuselle a un teórico do ensino. Isto é ridículo, os nenos aprenden a convivir e a relacionarse cos demais na súa casa, cos seus familiares, os seus veciños, e os seus amigos. E estas relacións adoitan estar supervisados por adultos case todo o tempo, ao contrario que nos recreos do colexio onde se poden ver comportamentos que resulta difícil cualificar de educados.

  Por todo o exposto non creo que o sistema educativo sirva para o que os seus defensores pregoan. O que de facto consegue é transmitir unha serie de ideas que facilitan a existencia e as accións do Estado: ese constitúe o seu verdadeiro obxectivo. De modo que podemos afirmar que, en realidade, o sistema educativo funciona ben, xa que serve ao propósito para o que foi realmente construído. Por iso é importante que a educación sexa obrigatoria e igual en todo o territorio do Estado. Desta forma, conséguese que ninguén poida escapar a unha homoxeneización que facilita o control da poboación posto que, se todos pensan igual, dominalos a todos será como dominar a un único individuo.

2017-04-30T11:53:31+02:00

Leave A Comment