{"id":14691,"date":"2017-06-23T20:38:38","date_gmt":"2017-06-23T18:38:38","guid":{"rendered":"https:\/\/xoandelugo.org\/?p=14691\/"},"modified":"2021-03-14T14:17:30","modified_gmt":"2021-03-14T12:17:30","slug":"xoan-de-lugo-1583-1660-por-oscar-rodriguez-carreiro","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xoandelugo.org\/cy\/xoan-de-lugo-1583-1660-por-oscar-rodriguez-carreiro\/","title":{"rendered":"XO\u00c1N DE LUGO (1583-1660). Por Oscar Rodr\u00edguez Carreiro"},"content":{"rendered":"

Xo\u00e1n de Lugo naceu en 1583.[i] Era o terceiro fillo de Xo\u00e1n de Lugo e de Teresa de Pisa e Quiroga. Pasou a s\u00faa infancia en Sevilla, quedando fortemente vinculado a esta cidade, por iso \u00e9 polo que asina as s\u00faas obras como “Ionnes de Lugo Hispalensis”. A precocidade intelectual de Lugo era tal que \u00e1 idade de tres anos xa pod\u00eda ler libros. Estudou gram\u00e1tica, ret\u00f3rica e artes no colexio San Hermenegildo de Sevilla, onde os trece anos defendeu en acto p\u00fablico unha tese sobre l\u00f3xica. En 1599 e 1601-1603, estudou canons e leis en Salamanca. Feito o noviciado en Vilagarc\u00eda e Valladolid, foi enviado a cursar filosof\u00eda a Pamplona a principios de 1605. Estudou teolox\u00eda en Salamanca de 1607 a 1611. Foi profesor de filosof\u00eda en Monforte de Lemos en 1612; en Medina del Campo en 1613; en Le\u00f3n de 1614 a 1617; foi profesor de teolox\u00eda en Valladolid e Salamanca de 1617 a 1621. A s\u00faa fama como profesor de teolox\u00eda atraeu a atenci\u00f3n do xeneral das xesu\u00edtas, Muzio Vitelleschi, polo que foi citado a Roma en 1621, onde ensinou teolox\u00eda no Colexio Romano ata 1642. O ensino de Xo\u00e1n de Lugo en Roma foi brillante; as s\u00faas conferencias, mesmo antes de ser impresas, eran distribu\u00eddas polos copistas noutros pa\u00edses. Cando o xeneral da Compa\u00f1\u00eda ordenoulle imprimir as s\u00faas obras, obedeceu e sen axuda de ningu\u00e9n, preparou o material para os primeiros tres volumes nun per\u00edodo de cinco anos (1633, 1636, 1638). Cando estaba por publicarse o cuarto volume, De iustitia et iure, os seus superiores consideraron conveniente que llo dedicase ao Papa Urbano VIII; tivo que presentalo el mesmo ante o Papa, quen quedou tan sorprendido e contento coa erudici\u00f3n do te\u00f3logo que lle consultaba frecuentemente, e en 1643 creouno cardeal.<\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0 Xo\u00e1n de Lugo non s\u00f3 foi un home de grandes co\u00f1ecementos, sen\u00f3n tam\u00e9n dunha gran virtude; publicou as s\u00faas obras s\u00f3 por obediencia, e sempre mantivo a sinxeleza e humildade, de tal xeito que rexeitar\u00eda, se non fose por orde do Papa, a dignidade cardinalicia. A s\u00faa xenerosidade cos pobres era moi grande, e a\u00ednda que contaba cun ingreso baixo, distribu\u00eda diariamente entre eles pan, di\u00f1eiro e mesmo remedios medicinais, tales como quinina, ent\u00f3n recentemente descuberta.<\/span><\/p>\n

\u00a0 Faleceu o 20 de Agosto de 1660 e foi enterrado preto da tumba de San Ignacio de Loyola na igrexa do Sant\u00edsimo Nome de Jes\u00fas en Roma.<\/span><\/p>\n

OBRA<\/span><\/strong><\/p>\n

\u00a0 Xo\u00e1n de Lugo est\u00e1 considerado como un dos te\u00f3logos m\u00e1is insignes da Compa\u00f1\u00eda de Jes\u00fas. Alfonso Mar\u00eda de Ligorio non dubida en chamalo o m\u00e1is grande te\u00f3logo moral despois de Santo Tom\u00e1s. Segundo Charles E. Ou\u00b4Neill e Joaqu\u00edn M\u00aa Dom\u00ednguez, posu\u00eda unha mente cr\u00edtica e penetrante, con gran sutileza nos seus razoamentos. Compulsaba e somet\u00eda a profundo exame as diversas opini\u00f3ns e expu\u00f1a a propia con gran claridade. Buscaba a concisi\u00f3n, pero sen que o problema perdese profundidade e sen omitir nada que puidese conducir ao seu esclarecemento. Evitaba a excesiva insistencia en puntos que non merec\u00edan un rigoroso exame ou en disquisici\u00f3ns in\u00fatiles. Imprimiu \u00e1 s\u00faa investigaci\u00f3n un selo netamente persoal e preocupouse por renovar a filosof\u00eda e teolox\u00eda escol\u00e1sticas.[ii]<\/span><\/p>\n

\u00a0 No que a pensamento econ\u00f3mico ref\u00edrese, Xo\u00e1n de Lugo est\u00e1 considerado como o \u00faltimo gran representante do renacer escol\u00e1stico espa\u00f1ol. Neste campo, a s\u00faa obra m\u00e1is significativa \u00e9 De iustitia et iure<\/em> e m\u00e1is concretamente as disputas XXV- sobre a usura-, XXVI- sobre compravenda- e XXVIII- sobre os cambios.<\/span><\/p>\n

\u00a0 A aproximaci\u00f3n \u00e1 econom\u00eda de Xo\u00e1n de Lugo, do mesmo xeito que a do resto de autores escol\u00e1sticos, parte da s\u00faa reflexi\u00f3n sobre filosof\u00eda moral. Buscaban co\u00f1ecer mellor os asuntos econ\u00f3micos para poder emitir un xu\u00edzo sobre o que estaba ben ou mal, para discernir o que era l\u00edcito do que non. Con todo, como sinalou Fabio Monsalve, isto non dimin\u00fae a validez cient\u00edfica das conclusi\u00f3ns econ\u00f3micas alcanzadas polos escol\u00e1sticos.<\/span><\/p>\n

\n

Esta finalidade moral non invalida, en absoluto, a dimensi\u00f3n anal\u00edtica dos seus tratados […] A raz\u00f3n normativa expu\u00f1a o problema, pero o m\u00e9todo para co\u00f1ecelo era estritamente cient\u00edfico en canto articulado ao redor da observaci\u00f3n e interpretaci\u00f3n dos feitos. Esta observaci\u00f3n e interpretaci\u00f3n permit\u00edalles desentra\u00f1ar as circunstancias que rodeaban un negocio. S\u00f3 tras obter ese co\u00f1ecemento pronunci\u00e1banse sobre a licitude ou licitude do mesmo.[iii]<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

\u00a0 A preocupaci\u00f3n moral conduc\u00eda \u00e1 an\u00e1lise econ\u00f3mica: co\u00f1ecer o valor, o prezo xusto dos bens, era o \u00fanico cami\u00f1o que, a posteriori, permitir\u00eda determinar se un contrato foi xusto ou inxusto. Noutras palabras, era necesario responder primeiro \u00e1 pregunta: cal \u00e9 o valor dun ben?, para poder responder, con posterioridade, \u00e1 pregunta: foi o intercambio xusto?[iv]<\/span><\/p>\n

\u00a0 Os tratados De iustitia et iure<\/em> son un intento de analizar os diferentes tipos de contratos existentes e ver baixo que condici\u00f3ns respect\u00e1base a xustiza conmutativa e en cales non; \u00e9 dicir, en que tratos una das partes sa\u00eda perxudicada ou beneficiada. Para Xo\u00e1n de Lugo, esta esixencia da xustiza conmutativa \u00e9 un requisito l\u00f3xico da vida en comunidade, unha necesidade derivada da existencia das sociedades. O home non pode sobrevivir por si s\u00f3, polo que se une a outros e deste xeito desenv\u00f3lvese completamente como ser humano. A sociedade civil, as\u00ed constitu\u00edda, garante a paz e axuda necesarias para que o home satisfaga as s\u00faas necesidades. Deste xeito naceron o comercio, a divisi\u00f3n social do traballo e a sociedade mesma. Segundo Lugo, ning\u00fan home ten o dereito de abusar doutros, pois ir\u00eda contra a propia l\u00f3xica que explica a constituci\u00f3n da sociedade.<\/span><\/p>\n

\u00a0 Para Xo\u00e1n de Lugo, os negocios eran completamente l\u00edcitos. A posibilidade de mentiras, fraudes, enganos, etc., non son caracter\u00edsticas intr\u00ednsecas dos negocios sen\u00f3n que \u00e9 a vontade dos homes a que pode viciar a negociaci\u00f3n que de seu non \u00e9 nin boa nin mala, s\u00f3 necesaria.<\/span><\/p>\n

\n

Negociar non s\u00f3 \u00e9 en si mesmo l\u00edcito sen\u00f3n tam\u00e9n necesario \u00e1 naci\u00f3n, polo que se pode exercer cun fin honesto como \u00e9 o sustento da familia ou a axuda aos pobres. Tam\u00e9n \u00e9 l\u00edcito o lucro que do negociar obtense debido \u00e1 industria que se aplicou a mellorar o ben, ao transporte da mercador\u00eda, \u00e1 variedade dos prezos entre lugares ou tempos diferentes. (Lugo 26: 21-22)<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

\u00a0 Como escol\u00e1stico, Xo\u00e1n de Lugo segu\u00eda unha metodolox\u00eda que buscaba a explicaci\u00f3n dos fen\u00f3menos a partir dos axentes causais, en oposici\u00f3n \u00e1 visi\u00f3n mecanicista que se empezou a desenvolver a partir da Revoluci\u00f3n Cient\u00edfica que cree que basta con explicar como suceden as cousas sen necesidade de buscar o axente causal que as produce. Na visi\u00f3n mec\u00e1nica desvinc\u00falanse os feitos do axente que os produce: a econom\u00eda transf\u00f3rmase nunha m\u00e1quina que funciona soa, con independencia dos individuos. Pola contra, para os escol\u00e1sticos, do mesmo xeito que para os posteriores economistas da escola austriaca, non se poden entender os feitos se non se parte do axente que os produce. Segundo Monsalve, “fronte \u00e1 visi\u00f3n mecanicista da ilustraci\u00f3n, na escol\u00e1stica se aposta por unha visi\u00f3n na que o individuo e a s\u00faa liberdade son protagonistas da sociedade”.[v]<\/span><\/p>\n

\u00a0 O enfoque metodol\u00f3xico de Xo\u00e1n de Lugo levoulle a defender unha aproximaci\u00f3n subxectiva \u00e1 cuesti\u00f3n da valoraci\u00f3n dos bens.[vi]<\/span><\/p>\n

\n

A variaci\u00f3n do prezo vulgar ou natural d\u00e9bese a circunstancias moi diversas e non, certamente, \u00e1 perfecci\u00f3n intr\u00ednseca e substancial do obxecto que se aprecia, sen\u00f3n \u00e1 s\u00faa utilidade para as necesidades humanas; non s\u00f3 a esta utilidade particular sen\u00f3n \u00e1 est\u00edma en que se ten [esa utilidade]. (Lugo 26: 42).<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

\u00a0 Lugo diferencia expresamente entre a utilidade do ben para satisfacer necesidades humanas e a est\u00edma que os homes te\u00f1en desa utilidade. Dos dous conceptos \u00e9 o segundo a verdadeira fonte do valor dos bens.<\/span><\/p>\n

\u00a0 Xo\u00e1n de Lugo reco\u00f1ece, de forma coherente cunha teor\u00eda subxectiva do valor- utilidade, que \u00e9 posible admitir apreciaci\u00f3ns distintas en cada comunidade sobre cal sexa o valor dos bens. Os prezos establec\u00edanse a partir da estimaci\u00f3n com\u00fan. O concepto de estimaci\u00f3n com\u00fan, segundo dixo Raymond de Roover, parece ser id\u00e9ntico a estimatio fori ou avaliaci\u00f3n de mercado, xa que as d\u00faas expresi\u00f3ns eran usadas indistintamente polos escol\u00e1sticos.[vii] Para Lugo, os prezos flut\u00faan non debido \u00e1 perfecci\u00f3n intr\u00ednseca e absoluta dos artigos sen\u00f3n como consecuencia da s\u00faa utilidade respecto da necesidade humana, e por conseguinte s\u00f3 por mor da estimaci\u00f3n.[viii] Este proceso sust\u00e9ntase no libre e voluntario consentimento, na dimensi\u00f3n moral dos axentes econ\u00f3micos e na recta raz\u00f3n. Os prezos non se fixan de maneira un\u00edvoca pois \u00e9 imposible saber de maneira determinada, consideradas as distintas apreciaci\u00f3ns, cal sexa o valor matematicamente xusto do ben. As\u00ed, como destacou Huerta de Soto, Xo\u00e1n de Lugo deuse conta da imposibilidade de alcanzar os hipot\u00e9ticos prezos dun modelo de equilibrio. O prezo de equilibrio depend\u00eda de tan gran cantidade de circunstancias espec\u00edficas que s\u00f3 Deus pod\u00eda co\u00f1ecelo (\u00abpretium iustum mathematicum licet soli Deo notum\u00bb).[ix]<\/span><\/p>\n

\u00a0 Segundo Xo\u00e1n de Lugo, partindo da subxectividade e as diferentes estimas dos individuos sobre a utilidade dos bens, haberemos de reco\u00f1ecer como xustos intercambios que poder\u00edan non parecelo.[x]<\/span><\/p>\n

\n

\u00a0As\u00ed sucede cos nosos xogos e vidros, que os et\u00edopes os conmutan xustamente por ouro debido a que, polo com\u00fan, eles estiman en moito tales cousas, como tam\u00e9n os xaponeses, que compran a un gran prezo algunhas cousas antigas e de barro cocido, que entre n\u00f3s carecen de valor (Lugo 26:42).<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

\u00a0 Lugo rexeita a idea do valor-traballo, negando que os mercadores puidesen inclu\u00edr no prezo de venda os custos nos que incorr\u00edan. Se isto fose certo non existir\u00eda o prezo-xusto (que para Lugo coincid\u00eda co prezo de intercambio) xa que ent\u00f3n una das partes poder\u00eda aumentar o prezo unilateralmente. Os prezos establ\u00e9cense mediante regateo a trav\u00e9s da estimaci\u00f3n com\u00fan.[xi]<\/span><\/p>\n

\u00a0 Xo\u00e1n de Lugo denominaba “prezo natural” ao prezo xusto ao que se chegaba por medio da estimaci\u00f3n dos homes. O prezo natural vese afectado por: 1) a maior utilidade que pos\u00fae o ben para satisfacer necesidades e a est\u00edma en que esa utilidade se ten; 2) a escaseza do que se vende; 3) a abundancia de compradores; 3) a abundancia de di\u00f1eiro; 4) os modos de comprar. Desta relaci\u00f3n inf\u00edrese que Lugo co\u00f1ec\u00eda os mecanismos da oferta e a demanda e a s\u00faa incidencia no prezo.<\/span><\/p>\n

\u00a0 Existen outras circunstancias que poden afectar a operaci\u00f3ns particulares: 1) a existencia de lucro cesante ou dano emerxente para algunha das partes derivado da operaci\u00f3n; 2) o risco que algunha parte corre de non recibir o pago; 3) a compra de obrigaci\u00f3ns ou cr\u00e9ditos a menor prezo que o nominal pola existencia de incerteza sobre o cobro; 4) a forma da venda; 5) cando o vendedor ten particular e especial aprecio pola cousa vendida; 6) cando a transacci\u00f3n se realiza para favorecer \u00e1 outra parte.<\/span><\/p>\n

\u00a0 Para Xo\u00e1n de Lugo ademais do prezo natural exist\u00eda outra maneira de determinar o prezo xusto: a trav\u00e9s do decreto do pr\u00edncipe ou maxistrado. A este prezo ch\u00e1mao o “prezo legal”. O prezo legal \u00e9 un prezo xusto sempre que a autoridade \u00a0o estableza tendo en conta o ben com\u00fan e se adec\u00fae ao prezo natural existente con anterioridade \u00e1 lei, a menos que haxa circunstancias de urxencia.<\/span><\/p>\n

\u00a0 En canto ao di\u00f1eiro, para Xo\u00e1n de Lugo este xurd\u00eda na sociedade como medio de superar os inconvenientes do troque. Ao introducir o di\u00f1eiro xa non se intercambian dous bens entre si sen\u00f3n que se paga un “prezo” por unha mercador\u00eda. A consecuencia deste cambio \u00e9 que o metal ou metais escollidos como patr\u00f3n monetario converteranse en di\u00f1eiro. Exponse ent\u00f3n o problema da dobre valoraci\u00f3n da moeda: en canto di\u00f1eiro cun valor legal e en canto tal cantidade de metal. Lugo preguntouse se o pr\u00edncipe ti\u00f1a potestade para acu\u00f1ar unha moeda con valor sensiblemente distinto do natural. A acu\u00f1aci\u00f3n de moeda outorgaba un gran poder ao pr\u00edncipe da rep\u00fablica. Este pod\u00eda verse tentado de acu\u00f1ar moeda con valor legal por encima do natural en relaci\u00f3n coa cantidade de metal que incorporaba. Desta forma pod\u00eda solucionar a curto prazo problemas da s\u00faa facenda. Lugo preveu contra esta actitude e a posibilidade de fixaci\u00f3n arbitraria do valor da moeda.[xii]<\/span><\/p>\n

\n

Para impor o valor legal o pr\u00edncipe adoita e debe atender tam\u00e9n ao valor natural […], pois non poder\u00eda sen urxent\u00edsima necesidade impor \u00e1s moedas de coiro o valor dunha moeda de ouro, xa que o uso de tal moeda non poder\u00eda introducirse e reterse sen grand\u00edsimo prexu\u00edzo dos s\u00fabditos (Lugo 28: 5).<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

En canto ao fen\u00f3meno do interese, a\u00ednda que cr\u00eda que o di\u00f1eiro en si mesmo era est\u00e9ril e estaba en contra da usura, reco\u00f1eceu certas excepci\u00f3ns que, na pr\u00e1ctica, xustificaban o cobro de interese en todos os pr\u00e9stamos.[xiii] Estas excepci\u00f3ns eran o risco e o lucrum cessans. En canto ao risco, segundo Lugo era case imposible prestar unha cantidade de di\u00f1eiro coa completa seguridade de que este ser\u00eda devolto. En canto ao lucro cesante, este concepto, que pode considerarse unha percepci\u00f3n embrionaria da preferencia temporal,[xiv] refer\u00edase a a consideraci\u00f3n debida ao prestamista en virtude das oportunidades de ganancia que se perd\u00edan debido \u00e1 concesi\u00f3n do pr\u00e9stamo. Lugo ampliou o concepto para inclu\u00edr non s\u00f3 o beneficio ao que se renunciaba sen\u00f3n tam\u00e9n as expectativas de beneficio remoto.<\/span><\/p>\n

CONCLUSI\u00d3NS<\/span><\/strong><\/h4>\n

\u00a0 Xo\u00e1n de Lugo foi o \u00faltimo dos grandes autores escol\u00e1sticos da chamada “Escola de Salamanca”, a quen Schumpeter consideraba como os primeiros economistas verdadeiros da historia. Tanto no seu m\u00e9todo como nas conclusi\u00f3ns alcanzadas, Lugo anticipou moitos dos importantes achados da escola austriaca de econom\u00eda, como a existencia de relaci\u00f3ns causales na determinaci\u00f3n dos prezos, a lei da oferta e a demanda, a valoraci\u00f3n subxectiva dos bens, etc.<\/span><\/p>\n

\u00a0 A afinidade entre o pensamento de Xo\u00e1n de Lugo e o de Carl Menger manif\u00e9stase nas similitudes entre o individualismo metodol\u00f3xico deste \u00faltimo e o m\u00e9todo utilizado por Lugo, no que se prima a posici\u00f3n do individuo nas relaci\u00f3ns econ\u00f3micas. Segundo Schumpeter, Xo\u00e1n de Lugo foi tan preciso como Menger ao sinalar o compo\u00f1ente utilitario e subxectivo do valor dos bens.[xv] Tanto para Schumpeter como para Rothbard, en Lugo est\u00e1n presentes todos os elementos dunha teor\u00eda completa da oferta e a demanda e a \u00fanica carencia \u00e9 a do concepto de utilidade marxinal desenvolto no s\u00e9culo XIX.<\/span><\/p>\n

As similitudes entre as formulaci\u00f3ns de Xo\u00e1n de Lugo e os da escola austriaca de econom\u00eda foron destacadas tam\u00e9n por Monsalve.<\/span><\/p>\n

Na s\u00faa an\u00e1lise o prezo xusto depende sempre da utilidade dos bens, rexeitando explicitamente o custo de produci\u00f3n. A formulaci\u00f3n pres\u00e9ntase nos mesmos termos que os da Escola Austr\u00edaca, coa \u00fanica diferenza do aparello marxinal.[xvi]<\/span><\/p>\n

En conclusi\u00f3n, en canto \u00e1 s\u00faa obra econ\u00f3mica, podemos afirmar que Xo\u00e1n de Lugo constit\u00fae un magn\u00edfico exemplo da potencia do individualismo metodol\u00f3xico e da an\u00e1lise l\u00f3xica-deductivo como m\u00e9todo de estudo da econom\u00eda e que, na pr\u00e1ctica deste m\u00e9todo, Xo\u00e1n de Lugo “de tal maneira aplica a seguir \u00e1 ra\u00edz, que as raz\u00f3ns que el aduce son dificilmente refutables”.[xvii]<\/span><\/p>\n

<\/a><\/span><\/p>\n<\/div><\/div><\/div>