//LIBERDADE E PROPIEDADE NA HISTORIA DO PENSAMENTO POLÍTICO – Daniel Rodríguez Carreiro

LIBERDADE E PROPIEDADE NA HISTORIA DO PENSAMENTO POLÍTICO

 

 

    -Daniel Rodríguez Carreiro –   

 

  Un dos principios teóricos fundamentais do anarcocapitalismo é a defensa da propiedade privada, comezando polo dereito que teñen todas as persoas á propiedade do seu corpo. Para cumprir cos requerimentos da xustiza un sistema legal debe respectar e defender eses dereitos de propiedade. O postulado fundamental do anarcocapitalismo é o Principio da Non-Agresión. Segundo este principio ninguén ten dereito a iniciar o uso da violencia física contra as persoas ou as propiedades de terceiros. O anarcocapitalismo oponse, polo tanto, a toda forma de servidume involuntaria e considera como un elemento esencial para a defensa da liberdade o respecto aos dereitos de propiedade. Unha análise histórica do pensamento político revela que estas ideas, características do anarcocapitalismo, enmárcanse dentro dunha tradición de pensamento antiga e venerable.

  Así, resulta instrutivo comprobar que é o que di o historiador Peter Garnsey na primeira frase do libro deste autor en torno ás ideas antigas sobre a escravitude:

 

Un escravo era propiedade. Os dereitos do dono sobre o seu escravo-propiedade eran totais, cubrindo a persoa así como o traballo do escravo.[i]

 

  Garnsey sostén que a calidade de vida de moitos escravos nas sociedades antigas era significativamente mellor que a das masas de homes libres pobres, cuxo traballo era irregular, de baixo nivel e mal pago. Isto non é óbice para recoñecer que a escravitude é a institución máis degradante e opresiva inventada polo home.[ii] A degradación da condición humana característica da escravitude pódese comprobar, por exemplo, na homologación legal que existía no pensamento xurídico romano entre os escravos e o gando doméstico.[iii]

  O desenvolvemento xurídico da idea de propiedade no pensamento legal romano foi considerable. Tal e como di o historiador Richard Pipes a principal contribución de Roma á idea de propiedade descansa no ámbito da lei:

 

Os xuristas romanos foron os primeiros en formular o concepto de propiedade privada absoluta, ao que denominaban dominium e que aplicaron aos bens raíces e aos escravos.

 

  Con todo, a consideración dos escravos como propiedade acabaría por representar un problema e unha contradición non resolta na fundamentación xeral da propiedade privada. Coa progresiva expansión do territorio de Roma polo Mediterráneo os romanos acabaron por formular a idea do Dereito de xentes, buscando os principios comúns que sustentaban os diversos sistemas legais cos que entraron en contacto. Baixo a influencia filosófica dos estoicos, o Dereito de xentes fusionouse gradualmente co Dereito Natural. Este proceso completouse no século III d.C., cando a cidadanía romana estendeuse a todos os súbditos do Imperio. Foi entón cando apareceu un postulado fundamental no pensamento occidental, é dicir, a idea de que a xustiza non é un concepto arbitrario senón que descansa sobre normas que teñen o seu fundamento na natureza e que, polo tanto, afectan a toda a humanidade. Os problemas éticos débense resolver en relación coa Lei Natural, que é racional e está situada por encima das leis positivas das diversas comunidades. Un elemento esencial desta Lei Natural é a igualdade ante a lei de todos os homes e o principio dos dereitos humanos, que inclúen o dereito á propiedade privada, os cales anteceden á creación do Estado e son independentes do mesmo. Así, aínda que inicialmente os filósofos e xuristas romanos trataron a propiedade privada como pertencente ao dereito de xentes, posteriormente coa fusión de ambos conceptos acabarían por considerala fundamentada sobre o dereito natural. Aínda que non houbo unha defensa teórica sistemática da propiedade privada ata moitos séculos despois, segundo Pipes, aos romanos xa se lles ocorreu esta idea.[iv]

  Así, é moi significativo o tratamento da propiedade privada que fai Cicerón no seu tratado sobre as virtudes cívicas. Segundo Cicerón:

 

Quen está á fronte da República terá que coidar ante todo que cada un conserve os seus bens propios e que pola actuación do Estado non diminúan os bens de ningún cidadán privado… Os Estados e as cidades foron constituídos precisamente para que cada un conservase o seu. E, aínda que os homes congregábanse por inclinación natural, con todo buscaban a axuda das cidades coa esperanza de conservar os seus bens.[v]

 

  Esta é a primeira defensa filosófica coñecida que destaca a importancia da propiedade privada na construción dunha teoría do Estado. Para Cicerón calquera intento de arrebatar pola forza a propiedade privada doutras persoas violaba a lei da sociabilidade humana. A seguridade, protección e benestar de todos os cidadáns era inseparable da preservación da propiedade privada dos cidadáns individuais.[vi] Neal Wood destaca tamén que Cicerón presenta un individualismo moral, económico e político moi marcado, que está ausente noutras figuras crave do pensamento antigo, como Platón ou Aristóteles por exemplo, e que ía ser un elemento característico do pensamento social e político moderno.[vii]

  O recoñecemento da existencia duns principios de dereito natural superiores á lei positiva que recoñecen a liberdade natural de todos os homes, e a idea de que os homes únense voluntariamente e acordan formar institucións de goberno para defender a propiedade privada foron elementos esenciais que os pensadores ingleses do século XVII adoptaron do republicanismo de Cicerón.[viii]

  Doutra banda, e aplicando as ideas romanas sobre o dominium, diversos pensadores medievais desenvolveron a distinción entre o home libre e o escravo utilizando a idea de auto- propiedade. Virpi Mäkinen afirma que a noción de auto-propiedade converteuse nun elemento básico dos dereitos naturais no século XIV. O control psicolóxico que cada individuo exercía sobre as súas propias vidas era chamado o seu dominium natural ou propiedade.[ix] Segundo Brian Tierney as modernas doutrinas dos dereitos non son tanto innovacións do século dezasete ou da Ilustración como o produto final dunha tradición que se foi desenvolvendo desde os séculos doce e trece en diante. Unha das ideas centrais nesta tradición pre-lockeana do dereito natural foi a noción de auto-propiedade. Esta idea implicaba que ninguén pertence a outra persoa e que, polo tanto, ninguén é de forma natural o amo de ningún outro, e sería utilizada por pensadores medievais como Jean Gerson, Marsilio de Padua ou Conrad Summenhart. Os escolásticos españois tamén a empregarían. Así, Francisco de Vitoria apuntaba que, segundo a lei romana, un escravo non podía ter propiedade e todo o que adquiría pertencía ao seu amo. Pero, para Vitoria, todas as persoas eran por natureza propietarias de si mesmas e podían posuír outras cousas. Utilizou estes argumentos, precisamente, para denunciar os abusos dos españois na conquista de América. Francisco Suárez tamén empregou a idea de auto-propiedade como constitutiva da liberdade, apelando á idea romana de libertas, daquel que é un suxeito propio de dereito (sui iuris) e non está sometido a outro. Esta idea de auto-propiedade reaparecería nos autores ingleses do século dezasete.[x]

  Segundo Lorenzo Sabaddini, unha afirmación que case todos os republicanos ingleses do século XVII estaban ansiosos por defender era que, si ser libre definíase como o feito de non ser propiedade doutra persoa, entón a posibilidade de posuír propiedade era un atributo fundamental da liberdade.[xi] Moitos destes autores relacionaron a idea da liberdade coa idea da auto-propiedade. Ao facer isto declararon que calquera interferencia arbitraria coa propiedade dun individuo tamén erosionaba a súa auto-propiedade e era, polo tanto, incompatible coa liberdade.

  A idea de auto-propiedade na revolución inglesa emerxeu cos Levellers, quen se opoñían á interferencia na propiedade dun individuo realizada por calquera institución (non só polo rei senón tamén polo Parlamento); esta idea, que tamén influiría profundamente en Milton e Marchamont Nedham, sería descartada por outros republicanos como Harrington ou Neville e, posteriormente, recuperada por Locke.[xii]

  Cando atacan o poder real absolutista unha das principais estratexias retóricas que empregan os autores da revolución inglesa é establecer unha comparación entre a situación dos súbditos e a escravitude. Pero poden facer isto porque consideran que, si o rei pode dispoñer ao seu arbitrio das propiedades dos seus súbditos, iso sitúa aos súbditos de xeito efectivo baixo a mesma condición de subxugación na que se atopan os escravos. Esa estreita relación entre a liberdade e o dereito de propiedade trasladouse ao pensamento político e constitucional da revolución americana. O dereito de propiedade privada e a protección da mesma eran elementos determinantes para o mantemento da liberdade.

  John Phillip Reid, que estuda a influencia dos conceptos legais e do pensamento constitucional nas ideas políticas británicas e americanas do século XVIII, destaca a importancia que tiña a idea de propiedade en relación coa concepción da liberdade. Para o pensamento legal británico a liberdade, do mesmo xeito que todos os demais dereitos dos cidadáns, considerábase como a propiedade persoal da xente. A autoridade básica que se utilizaba para defender o dereito á liberdade era o principio legal da propiedade. O feito de que a liberdade, do mesmo xeito que os demais dereitos civís, tivese a consideración de propiedade axuda a explicar por que o dereito de propiedade tiña unha prioridade tan alta no dereito constitucional británico. A defensa da propiedade significaba a defensa da liberdade, non unicamente a preservación das posesións materiais.[xiii] Reid di que poida que non exista ningún americano educado do século XVIII que non asociase a defensa da liberdade coa defensa da propiedade.[xiv] O propósito do goberno era garantir a seguridade do dereito de propiedade e, si fracasaba neste cometido deixaba de ser un goberno lexítimo. O dereito de propiedade era o fundamento sobre o que descansaba a liberdade.[xv]

  Pensadores anarcocapitalistas como Rothbard ou Hoppe, coinciden deste xeito, coas ideas sobre a liberdade aquí expostas pero levan esta liña de pensamento á súa conclusión lóxica: tendo en conta que o Estado vulnera de xeito sistemático os dereitos de propiedade, a teoría política anarcocapitalista considera que esta é unha organización ilexítima e que debe ser substituída por sistemas sociais baseados en relacións libres e voluntarias.

  Polo tanto, e lonxe de ser unha filosofía política para excéntricos, a teoría política anarcocapitalista é a expresión máis rigorosa, depurada e loxicamente consistente de todo un conxunto de ideas sobre a relación que existe entre a liberdade e a propiedade que foron desenvolvendo progresivamente moitos dos pensadores máis ilustres da tradición política occidental.

 

[i] Peter Garnsey, Ideas of Slavery from Aristotle to Augustine (Cambridge: Cambridge University Press, 1996), p.1.

[ii] Garnsey (1996: 5)

[iii] “Os escravos e o gando –mancipium– forman parte do patrimonio económico da familia. Concepción que arranca dende os primeiros tempos.” Guillermo Suárez Blázquez, Derecho de empresas en la Roma clásica (Madrid: Editorial Dykinson, 2014) p. 235.

[iv] Richard Pipes, Property and Freedom (New York: Alfred A. Knopf, 1999), pp. 10-13.

[v] Cicerón, De Officiis, II, 73.

[vi] Ver Robert T. Radford, Cicero: A Study in the Origins of Republican Philosophy (Amsterdam-New York, NY: Editions Rodopi, 2002) p. 30.

[vii] Neal Wood, Cicero´s Social and Political Thought (Berkeley: University of California Press, 1988) p. 12. Do mesmo xeito, Thomas N. Mitchell di que o particular énfase de Cicerón na protección do dereito de propiedade privada e a súa insistencia xeral en que a mellora económica persoal era algo encomiable e non debía ser perturbada polo Estado representa a primeira defensa dunha doctrina económica que iría, máis tarde, a formar o núcleo do liberalismo económico e do capitalismo de laissez-faire. Thomas N. Mitchell, “Roman Republicanism: The Underrated Legacy”, Proceedings of the American Philosophical Society, vol. 145, no. 2, 2001, pp. 127-137.

[viii] Janet Coleman, “El concepto de república. Continuidad mítica y continuidad real”, Res publica, 15, 2005, p.36

[ix] Virpi Mäkinen, “Medieval Natural Rights Discourse” en Pamela Slotte y Mila Halme-Tuomisaari (eds.) Revisiting the Origins of Human Rights (Cambridge: Cambridge University Press, 2015) pp. 64-81

[x] Brian Tierney, “Dominion of Self and Natural Rights Before Locke and After” en Virpi Makinen y Petter Korkman (ed.) Transformations in Medieval and Early-Modern Rights Discourse (Dordrecht: Springer, 2006) pp. 173-203

[xi] Lorenzo Sabbadini, Property, Liberty and Self-Ownership in the English Revolution, Tésis Doctoral (Queen Mary, University of London, 2013) p. 25

[xii] Sabbadini (2013:10)

[xiii] John Phillip Reid, The Concept of Liberty in the Age of the American Revolution (Chicago: The University of Chicago Press, 1988) pp. 24-25

[xiv] John Phillip Reid, Constitutional History of the American Revolution: The Authority of Rights (Madison, Wis.: University of Wisconsin Press, 1986) p. 33

[xv] “Long before the era of the revolutionary controversy, the centrality of property to the definition of liberty, to the rule of law, and to constitutionalism had become established British legal dogma…the dominant theory was that liberty and good laws depended on the sanctity of private property.” John Phillip Reid, Constitutional History of the American Revolution: The Authority of Rights (Madison, Wis.: University of Wisconsin Press, 1986) p. 29.

2017-07-26T16:44:14+02:00

Leave A Comment