//A GUERRA DE SECESIÓN AMERICANA: EN DEFENSA DA CONFEDERACIÓN (I). Fernando Vázquez

A GUERRA DE SECESIÓN AMERICANA: EN DEFENSA DA CONFEDERACIÓN (I)

    – Fernando Vázquez –   

  Durante os últimos anos víronse nos medios de comunicación de practicamente todo o mundo manifestacións en EE.UU. entre partidarios e detractores da denominada “bandeira confederada”. Ditas manifestacións, e a tensión entre manifestantes, foron en aumento ultimamente, en especial tralo tiroteo sucedido en Charleston (Carolina do Sur), o 17 de xuño de 2015, no que faleceron nove persoas. Con todo, o que máis transcendeu de devandita noticia foron algunhas fotos que algúns medios de comunicación publicaron do responsable da matanza no que portaba unha bandeira confederada e que provocaron un aumento da animadversión en contra de devandita bandeira e, polo tanto, en contra do que orixinalmente representaba: os Estados Confederados de América. Unha animadversión alentada xa desde o período de “A Reconstrución” (1867-1877) ata os nosos días e motivada por unha narración falaz e terxiversada das causas e consecuencias da Guerra de Secesión; xunto a unha posterior apropiación ilexítima e pouco coherente da simboloxía confederada por parte de grupos de supremacistas brancos ou do propio Ku Klux Klan (KKK).

  Para comprender o que foi e representa a Confederación é importante comezar recordando unha regra de ferro que se sempre repite: a historia escríbena os vencedores, e no caso da Guerra Civil estadounidense isto non é unha excepción. Todos os escritos sobre as causas e consecuencias da Guerra de Secesión, e todo o que se ensina respecto diso nos colexios e institutos de EE.UU. e ata en moitas das súas universidades, proveñen de narracións oficiais e oficialistas do bando vencedor da contenda; unha versión, na maioría dos casos irreal, na que se enxalzan as fazañas da Unión e ocúltanse ou modifícanse as verdadeiras razóns do conflito; envolto todo iso cun halo de misticismo cuxa máxima expresión foi a figura de Abraham Lincoln, ao cal poderiamos considerar como o primeiro gran mito dos EE.UU. Doutra banda, e como é habitual nestes casos, os perdedores da contenda quedaron esquecidos, demonizados e condenados por un relato histórico dos feitos non axustado á realidade, que lle é hostil e lles deshonra.

  É, pois, necesario facer un exercicio de obxectividade e revisión da historia contada ata hoxe polos vencedores da Guerra en canto ás verdadeiras razóns da mesma, e tamén sobre a apropiación indebida que posteriormente fixeron grupos de supremacistas brancos da simboloxía da Confederación.

  A razón que esgrimen gran parte dos historiadores contemporáneos, seguindo a versión histórica oficial do bando unionista, establece que os once Estados do Sur escindíronse da Unión e iniciaron unha guerra como reacción ás pretensións de abolir a escravitude por parte do presidente Abraham Lincoln. Esta versión considera que ao Sur interesáballe manter custara o que custara a escravitude, xa que o poder gozar dunha gran man de obra practicamente gratuíta resultaba enormemente produtiva nunha economía principalmente agraria, como era a do sur dos EE.UU. na primeira metade do século XIX.

  Con todo, unha análise histórica e económica do mencionado desvélanos a gran falsidade que supón tal afirmación.

  En primeiro lugar, resulta certamente sospeitoso, cando non inimaxinable, que en pleno século XIX nos EE.UU. uns políticos brancos de Washington inicien unha guerra fratricida por unha causa que non lles é propia, como é a mera abolición da escravitude, e da que non sacarían ningún proveito nin persoal nin económico. Si nos fixamos na historia de practicamente todas as revolucións e guerras civís, estas adoitan ser levadas a cabo (ou canto menos lideradas e/ou apoiadas) pola clase social, etnia, grupo político, etc., que se pretende beneficiar (véxase a Revolución francesa, a Revolución rusa ou a Guerra Civil española); con todo, e neste caso, resultaría totalmente extraordinario que uns políticos brancos, de clase media/alta e alta (capitalistas, terratenentes e profesionais liberais, na súa maioría) arriscasen o seu patrimonio e vida por uns escravos de ascendencia africana. E é que a realidade é moito menos romántica e heroica que a versión que ofrece a narrativa oficial.

  En segundo lugar, hai que comezar recordando que o ex presidente Abraham Lincoln non aboliu a escravitude. A Decimoterceira Emenda á Constitución dos Estados Unidos, pola que se abole legalmente a escravitude en todo o país, foi proposta o 31 de xaneiro de 1866 e aprobada formalmente o 3 de febreiro de 1870. Tendo en conta que Abraham Lincoln morreu asasinado o 14 de abril de 1865, resulta imposible que fose o ex presidente o que a propuxo ou impulsou.

  Ademais, para a aprobación e entrada en vigor dunha Emenda, requírese que esta sexa aprobada polas tres cuartas partes dos Estados. No caso da Decimoterceira, esta foi ata ratificada (antes da súa aprobación) por Estados do Sur (e polo tanto membros da antiga Confederación) como Virxinia, Luisiana, Tennessee, Arkansas, as dúas Carolinas, Alabama e Georgia. Logo da súa aprobación outros Estados do Sur ratificárona, como foi o caso de Florida e Texas. Só dous Estados: Nova York (Estado do “bando unionista”) e Mississipi rexeitárona nun principio, aínda que posteriormente tamén a ratificaron.

  Doutra banda, e por sorprendente e estraño que soe, Abraham Lincoln nin sequera estivo a favor da abolición. De feito, opoñíase non só ao abolicionismo senón tamén á igualdade racial. Iso pode observarse en innumerables declaracións, escritos e discursos do ex presidente e que maxistralmente recompilou Thomas J. DiLorenzo no seu libro O verdadeiro Lincoln. En devandita obra menciónanse gran cantidade de exemplos perfectamente documentados, dos que podemos destacar, entre outros, a resposta que Lincoln deu ao senador Stephen Douglas nun debate en 1858 en Ottawa, Illinois, ao establecer:

Non teño ningún propósito de introducir igualdade política e social entre as razas branca e negra. Hai unha diferenza física entre as dúas, que, ao meu xuízo, impedirá probablemente sempre a súa vida en común desde a base dunha perfecta igualdade. E considerando que resulta ser unha necesidade que deba haber unha deficiencia, eu, do mesmo xeito que o xuíz Douglas, estou a favor de que a raza á que pertenzo teña a posición superior. Nunca dixen o contrario.

  A isto hai que engadir outras declaracións nas que Lincoln afirmaba que nunca estivera “a favor de que os negros fosen votantes ou xurados, nin de que poidan optar a cargos públicos, nin tampouco a favor dos matrimonios interraciais cos brancos” (Abraham Lincoln, Fourth Lincoln-Douglas Debate, Charleston, Illinois). Neste mesmo sentido, o director da revista Ebony, Lerone Bennet Jr., afirmou que entre 1854 e 1815, Lincoln declarou publicamente ata en catorce ocasiones que cría que a raza negra e os mexicanos eran razas inferiores á branca, ás que as denominou con cualificativos como “mongrells” (chuchos), de forma despectiva (Lerone Bennet Jr., Forced into Glory: Abraham Lincoln’s White Dream. Chicago: Jonson Publishing Co., 2000, p. 132.).

  Así mesmo, cando lle preguntaban a Lincoln que había que facer cos escravos liberados dicía que “deberían de ser enviados a Liberia, ao seu propio país de orixe” ou establecelos nalgunha zona ou país de América do Sur. De feito, o ex presidente chegou a ter unha reunión na Casa Branca cos líderes dos negros libres da época e rogoulles que promovesen o movemento “colonialista” de volta a África como solución ao “problema racial”. Esta penosa solución, que propoñía e intentaba levar a cabo Lincoln, foi denunciada publicamente por verdadeiros abolicionistas como o ilustre William Lloyd Garrison. (Roy P. Balser, Collected Works of Abraham Lincoln. N. J.: Routers University Press, 1953, pp. 255-256).

  O único que fixo Lincoln respecto diso foi impedir a extensión da escravitude aos novos territorios dos EE. UU., pero en contadas ocasións e por motivos simplemente político/estratéxicos e non morais; xa que consideraba que os escravos negros quitarían o traballo aos traballadores brancos, e tamén porque cría que estender a escravitude beneficiaría politicamente ao Partido Demócrata (partido maioritario nos territorios recentemente anexionados), xa que a máis poboación (incluídos escravos), máis escanos corresponderíanlles a estes novos Estados para o Congreso en Washington.

  Ademais, pouco despois de declarar a Guerra, Lincoln acordou a Declaración de Emancipación (1863), aplicable só nos Estados secesionistas coa intención de que os escravos liberados se levantasen en armas contra os seus donos e axudasen indirectamente a gañar a guerra á Unión, e tamén para que os gobernos do vello continente cresen que o Norte estaba a favor da emancipación e a Confederación en contra, evitando así que Inglaterra ou Francia apoiasen economicamente aos rebeldes do Sur, o que supoñería a derrota definitiva do Norte. Con todo, esta medida de guerra non conseguiu liberar a ningún escravo, xa que non era de aplicación para os escravos do Norte, e no Sur consideraban que ningunha norma da Unión tería vixencia nos territorios da Confederación, seguindo a “teoría da anulación” enunciada anos antes por John C. Calhoun, e da que falaremos máis adiante. A Declaración de Emancipación foi, pois, directamente tachada na prensa internacional como o que era, unha simple manobra política para mellorar a imaxe de Lincoln no vello continente (onde xa aboliran a escravitude) e unha medida de guerra que lle axudase a derrotar aos Estados Confederados.

  Obsérvase pois que Lincoln, como “bo” político, actuaba e manifestábase de acordo coa opinión pública dominante, podendo dicir unha cousa ós seus concidadáns e ao cabo duns meses a contraria á prensa internacional, xa que en Europa a escravitude non estaba ben vista, mentres que nos EE.UU. seguía sendo unha institución apoiada por unha boa parte, aínda que cada vez menor, do electorado. Neste sentido, é obvio que ningún candidato que se presentase cun programa abolicionista gañaría a presidencia, nin si queira nos Estados do Norte. É máis, ata con respecto ao racismo, un observador externo como Alexis de Tocqueville, considerou anos antes no seu magnum opus, A democracia en América, que este era moito peor e máis acusado no Norte que no Sur. Así pois, por exemplo, o Norte era moi antisemita, mentres que o Sur chegou ata a ter como Secretario de Estado da Confederación a un xudeu como Judah Benjamin. Hai que recordar tamén que dúas nacións indias, os Choktaw e os Cichkasaw, e moitos cherokees, loitaron voluntariamente na Guerra como confederados, do mesmo xeito que outros tantos negros libres.

  Polo tanto a realidade é que escravistas e partidarios da escravitude había tanto no Norte como no Sur, e abolicionistas xurdiron tanto nos territorios da Unión como nos da Confederación. A diferenza entre abolicionistas e escravistas non era que uns vivisen no norte e outros no sur, senón que se baseaba en motivos meramente persoais, relixiosos, filosóficos e/ou económicos.

  Así, por exemplo, desde un principio manifestáronse publicamente en contra da escravitude os cuáqueros, que consideraban a escravitude unha ofensa contra Deus; tamén moitos liberais ilustrados, que defendían o dereito á vida, á liberdade e á propiedade e a igualdade ante a lei de todo ser humano, o que incluía tamén aos negros e aos escravos. Con todo, os máis radicais abolicionistas, foron anarquistas (individualistas na súa gran maioría) como H. D. Toureau ou Lysander Spooner. Por iso, Lincoln odiaba con máis empeño si cabe ao abolicionismo, xa que segundo el “conduciría á anarquía e á destrución de EE.UU.” Doutra banda, é necesario recordar que moitos membros e cargos da Unión, como o xeneral Ulysses S. Grant (que posteriormente converteríase no decimoctavo Presidente dos EE.UU.) foi un partidario acérrimo da escravitude e ata propietario de escravos; mentres que o xeneral confederado Robert E. Lee foi un declarado antiescravista. Polo tanto, é evidente que polo que loitaban ambos bandos non era precisamente polo tema da escravitude.

  Finalmente, outra das falacias económicas que se adoitan argumentar é que a escravitude beneficia ao propietario de escravos. Con todo, a mera lóxica e a ciencia económica demóstranos, tanto na teoría como na práctica, que a escravitude é e foi unha institución tremendamente pouco produtiva, por dúas razóns: en primeiro lugar, un escravo ten que ser comprado e mantido, ensinado a facer o seu traballo e coidado, supoñendo todo iso un gran desembolso de diñeiro por parte do propietario; e en segundo lugar, todo traballo escravo é, per se, moi pouco produtivo, porque é obrigatorio e forzado. E é que é un feito que calquera persoa con liberdade de escoller e exercer un traballo de xeito libre e a cambio dun salario é moito máis produtiva, o que xera máis beneficio económico ao seu empregador. Dito doutro xeito, un escravo ten poucos incentivos, por non dicir ningún, para traballar produtivamente, nin si queira para adquirir novas habilidades ou mellorar os seus niveis de produtividade, xa que non obterá ningún beneficio por facelo.

  Ademais, durante o século XIX, as innovacións e avances tecnolóxicos en maquinaria e novas formas de colleitar e plantar provocaron que o traballo intensivo (como o traballo escravo) fose aínda menos produtivo e competitivo.

  Polo tanto, grazas aos avances técnicos propios do capitalismo, a escravitude deixou de ser economicamente rendible, o que axudou a que empezase a desaparecer en todo o mundo de xeito pacífico, normalmente a través da manumisión e outras formas de emancipación compensada. Só en EE.UU. a emancipación asociouse á guerra, pero única e exclusivamente porque en devandito país a emancipación usouse como instrumento de guerra e propaganda para conseguir, manter e aumentar o poder estatal por parte de políticos con poucos escrúpulos. De feito, desde anos antes da Guerra, a institución da escravitude empezou a fragmentarse e ía cada vez máis en decadencia. Cada vez máis cidadáns, en Estados do Sur como Kentucky, empezaban a apoiar a emancipación gradual e pacífica; ademais, a poboación de escravos nos territorios da Confederación empezaba a decaer. De feito, a principios dos anos sesenta do século XIX, en torno a un 5% dos adultos do Sur posuía escravos en propiedade e practicamente todos concentrábanse unicamente nas grandes plantacións. E é que, en contra do imaxinario colectivo, o home do Sur medio non era propietario de escravos, senón un mero granxeiro ou comerciante, que cría firmemente na institución da propiedade privada e na liberdade para comerciar cos seus bens e produtos sen ningún tipo de restrición, polo que non tiña ningún interese especial na escravitude, máis ben éralle indiferente. Neste mesmo sentido, hai que recordar tamén outras medidas encamiñadas, anos antes da Guerra, a acabar coa escravitude, como a ilegalización do transporte, a importación e o comercio de escravos por parte do ex presidente Thomas Jefferson.

  Por iso, é obvio que en EE.UU. acabaría desaparecendo a escravitude sen necesidade de ningunha guerra, como sucedeu no resto do mundo, independentemente de que a Confederación gañase a contenda. Simplemente, porque a escravitude era insostible tanto desde un punto de vista moral como económico. É máis, acabar coa escravitude cunha emancipación compensada ou unha manumisión (como no caso de Francia, España, Portugal, Rusia ou no resto de colonias do Imperio británico) tería sido menos custoso tanto a nivel económico como en vidas humanas. A iso hai que engadir que ningunha nación que aboliu a escravitude afundiuse economicamente, máis ben todo o contrario: eliminado devandito lastre todas as nacións que a aboliron comezaron a ter un maior crecemento económico e a xerar economías tremendamente produtivas.

  Lincoln fixo pois uso da escravitude única e exclusivamente para desviar a atención e silenciar o debate sobre as verdadeiras razóns que levaron á guerra, ademais dunha estratexia para atraer tropas e diñeiro, e para vender unha boa imaxe cara ao exterior, polo que nunca tivo a intención de acabar con devandita institución; a súa única intención era, polo tanto, impoñer a súa idea do que debería ser EE. UU., usando para iso a súa gran mestría nas artes da retórica e o engano, recorrendo ata a unha guerra totalmente inxusta e innecesaria. Lincoln non pretendía, polo tanto, liberar aos negros senón “escravizar” tanto a brancos como a negros, someténdoos a unha forte autoridade centralizada radicada na capital do país.

2018-07-18T23:24:28+02:00

Leave A Comment